رمضان در لنجان
رمضان واژه زيبايي است كه مردم آن را همراه با عبوديت و بندگي، صفا و صميميت، دوري از كينهها و كمك به نيازمندان ميدانند. در ماه مبارك رمضان، آداب و رسوم مخصوص اين ماه نيز كه هنوز برخي از آنها از گذشته درميان مردم به جاي مانده، خودنمايي كرده و باعث تقويت روحيه هاي نوعدوستي، محبت و دوري از صفات زشت خودپرستي و بيتوجهي به جامعه ميشود. ماه رمضان در فرهنگ عامه ايرانيان جايگاه ويژهاي دارد و در تمامي شهرهاي استان اصفهان نیزماهي مقدس به شمار ميرود رمضان عطرهاي گوناگوني را درسراسر شهرستان لنجان ميپراكند و مردم را وا ميدارد تا با بهره گيري از فرهنگ معنوي و آداب گذشتگان به گراميداشت اين ماه بپردازند. رمضان ، ماه قرآن است ، ماهی که بر اساس روايات ،در یکی از شب های آن كل قرآن بر افتخار آفرینش حضرت محمد (ص) نازل شده است . این حرفها و جملات را بارها شنیده ایم . همه ما از دوران کودکی تا کنون ، هر سال به مدت یک ماه شاهد تلاوت قرآن در خانه هایمان بوده ایم . زمانی که پدر خسته از کار روزانه و با زبان روزه ، قرآن را بر می داشت و ساعاتی مانده به افطار ، با خواندن آیات قرآن ، روح خسته خود را با کلام الهی نوازش می داد هر کدام از ما کودکان ، ذوق و شوق بزرگ شدن را داشتیم تا در ضیافت الهی ، ما نیز همچون پدران و مادرانمان شرکت کنیم .آن روزها جزو ماندگارترین خاطرات ایام زندگی مان است . خاطراتی که با عطر و بوی برنج لنجان و سیب گلاب در هم آمیخته است .
مردم متدين لنجان نيز از ديرباز، در آستانه ماه مبارك رمضان، به دنبال آن بودهاند كه با آمادگي كامل به استقبال اين ماه رفته و از لحظه لحظه آن به نحو احسن بهره گيرند. رمضان درلنجان به دلیل جایگاه و ارجی که در میان مردم دارد ، آداب و رسوم خاص خود را نیز دارد . تمهیدات ویژه ماه مبارک رمضان از چند روز مانده به فرا رسیدن این ماه آغاز می شود . در خانه ها هیجان و شور و شوق عجیبی برپا می شود و مقداری از مایحتاج مربوط به این ماه مبارک ، تهیه و یا پخته می شود .
در ایام مانده به رمضان ، عده ای بنابر نذر یا تکلیف ادای روزه را به جای می آورند ، چون در روایت متعدد آمده است که روزه گرفتن در ماه شعبان ، صوابی مانند ماه رمضان دارد . جوانان ،ریش سفیدان وحتي كودكان هم چند روز مانده به ماه مبارک رمضان ، مساجد را برای عبادت آماده می کنند ، نظافت عمومی مساجد ، غبارروبی و عطر افشانی مساجد از جمله این کارها است . خانه تكاني، دعاي براي آمرزش گناهان، گسترش مروت و دوستي، كنارگذاشتن اختلافات و دشمني ها، و درنهايت آمادگي كامل براي ورود به اين ماه از جمله آمادگي هايي است كه مردم براي ورود به اين ماه انجام مي دهند.
در ایام رمضان هم ، روزه داران اغلب برای قرآن خوانی و ادای نماز جماعت در مساجد جمع می شوند و در کنار این امور ، کلاس های درس و قرائت قرآن هم توسط هیات امنای مساجد دایر میشود . بانوان هم با حضور پرشور ومحسوس در مساجد ، حسينيه ها و منزل افرادي كه نذر قرآني دارند سعي مي كنند از حال و هواي اين ماه به نحو احسن استفاده كنند.
اطعام به نيازمندان نيز يكي از آداب و رسوم مردم اين ديار بوده كه مردم با فراهم آوردن سفره هاي افطار سعي داشتند كه به هر نحو با دعوت از نيازمندان خود را دراين كار معنوي و مورد رضايت حقتعالي شريك كنند. افطاری دادن و افطاری رفتن هم آداب خاص خود را دارد که بر حسب نذر و یا مناسبت های دیگر انجام شده و از امور پسندیده ونیکوی ویژه این ماه مبارک است. در افطاری دادن ها ، چند چیز همیشه مورد توجه و دقت خانواده ها است :وسع وتوان مالی خانواده ، مهمانان که اغلب خویشان ، نزدیکان و همسایه ها هستند و مستمندان محل در منازل ، ساعاتی مانده به افطار ، مادر خانه به همراه بچه ها مقدمات افطاری را فراهم می کند . در خانه ها ، نان تازه ، جزو لاینفک سفره افطار را تشکیل می دهد . در لنجان روزه اوليها بر سر سفره افطار جايگاه خاصي دارند و مورد احترام والدين خود قرار مي گيرند.
ماه رمضان ، تاثیرات خوبی نیز در رفتار و کردار مردم لنجان می گذارد ، به نحوی که تمام رفتارهای اجتماعی و شخصی افراد تحت الشعاع شعایر این ماه قرار می گیرد . کسب و کارو خرید و فروش مردم لنجان نیز تحت تاثیر این ماه است . از روزی که رمضان شروع می شود ، حساسیت نسبت به منشا روزی و کسب حلال در بین مردم دو چندان می شود . مردم لنجان خرید روزانه خود را در ساعات عصر و نزدیک افطار انجام می دهند.
در بین مردم ، غیبت کردن ، دوری از انواع و اقسام گناهان ریز و درشت و از همه مهمتر حس دستگیری و کمک به هم نوع روزه دار در این ماه به حد اعلای خود می رسد .
آمار جرایم در این ماه به حد قابل ملاحظه ای کاهش می یابد . تاثیرات اجتماعی و فرهنگی رمضان موضوعی است که کمتر به آن پرداخته شده است .
سحر خواني از ديگر رسوم بسيار رايج لنجان در گذشته بوده است، تا افراد درخواب نمانند و از لحظات نوراني هنگام سحر بهترين استفاده را ببرند.
سحرخوانان با صداي خوش و زيبا بر بام خانه هاي شهر به دعا و نيايش مي پرداختند به گونه اي كه مردم هيچگاه حاضر نبودند اين صداي دلنشين را با خواب عوض كنند. در ماه مبارک رمضان ، سحری هم مراسم ویژه خود را از قدیم الایام داشته و با گذشت زمان ، تغییر و تحولاتی در آن پدید آمده است .
در زمان های نه چندان دور که تلفن در منازل همه گیر نشده بود ، در حدود دو ساعت مانده به اذان صبح ، قرآن خوانان و شب بیداران رمضان ، با صدای خاص بیداری ، مردم را برای سحری بیدار می کردند . تعدادی از مردم محلات هم ، به محض این که خود بیدار می شدند ، به در خانه خویشان و همسایگان نزدیک خود رفته ، با دق الباب ، آن ها را برای سحری بیدار می کردند . این رسم نیکو هنوز هم در برخی محلات و روستاهای شهرستان لنجان پاس داشته شده و به آن عمل می شود.
ورود واستفاده از فناوری، اجرای برخی مناسبات فرهنگی و دینی را هم عوض کرده است امروز استفاده از ساعت ، رادیو ، تلویزیون های کوکی و استفاده از تلفن برای بیدار شدن و بیدار کردن خویشان و آشنایان ، در کنار تسهیلات و مزایایی که برای آرامش و راحتی بوجود آورده است ، باعث کاهش ارتباطات انسانی رو در رو و چهره به چهره شده و ما را دچار غفلت از همنوع خود کرده است . این در حالی است که مهمترین بعد اجتماعی و فردی روزه داری ، گسترش روابط انسانی و توجه به همنوع و درک عمیق شرایط زندگی همکیشان مستمند است .
نقل خاطرات و دور هم جمع شدن و شب نشینی های خویشان و بزرگان فامیل هم در این ماه رونق خاصی دارد . و چه نیکوست که از این فرصت به دست آمده که هر سال یک ماه اتفاق می افتد ، بهره کافی را با برنامه نویسی منسجم و منظم ببریم .
دعا و نيايش به درگاه الهي و شركت در نمازهاي جماعات، ادعيه و سخنراني- هاي مكان هاي مقدس، از جمله رسومي است كه از گذشته درلنجان متداول بوده است.
همچنين مردم لنجان دراين ماه براي از بين بردن كينهها و دوستي و صفا، ارتباط بيشتري با يكديگر پيدا كرده و با حلاليت طلبي از يكديگر سعي مي كردند كه با استفاده از دعاي مومنان بهترين استفاده از فرصت طلايي كه دراختيار دارند را ببرند.
پخش آش و شله زرد نذري نيز يكي از فعاليتهاي ديرينه مردم اين شهرستان است كه به نيت كمك به نيازمندان با پخش اين دو طعام سعي دارند كه نوعدوستي و توجه به دستورات شرع اسلام را مد نظرداشته باشند.
يكي از رسوم آن زمان كه اكنون نيز ادامه دارد، كمك به نيازمندان بود كه در ماه رمضان فرصت مناسبي براي توانگران فراهم ميشد كه سفره هاي سخاوت خود را بيشتر از گذشته باز كنند و آنان اين عمل را افتخاري بزرگ براي خود ميدانستند.
نذر نان از ديگر نذورات مردم اين منطقه است كه در شب 15 ماه مبارك رمضان همزمان با ميلاد امام حسن مجتبي (ع)مردم به عنوان نذر نان ميپزند ویا هزینه آن را به نانوایان میدهند تا به صورت رایگان برای مردم نان بپزند .
همچنين در كنار اين نذر حلوا، آش، زولبيا و باميه ، را در ميان روزهداران توزیع می کنند.
سنت هاي زيباي مردم لنجان كه يادگار پدران نيكو سرشت آنان است اگرچه برخي از آنها رنگ و بوي گذشته را ندارد اما هنوز مردم، با احترام به آن نگريسته و آن را با دل و جان در آغوش ميكشند.
برای آشنایی با آداب ورسوم مردم لنجان به سراغ یکی از ریش سفیدان زرین شهری رفتم او می گفت: سال 1330 هیچ کس در زرین شهر فعلی که در آن موقع ریز نامیده می شد رادیو نداشت . ساعت هم به تعداد انگشتان دست یافت می شد . شب ها وموقع سحر بزرگان روستا مناجات های خواجه عبدالله انصاری را می خواندند که می گفت: برخیز که عاشقان به شب راز کنند هرجا دری بود به شب در بندند الا در دوست که به شب باز بود .
او ادامه داد :بعضی از بچه ها با عشق وعلاقه به پشت بام منازل می رفتند و دعا های این ماه را با صدای بلند می خواندند.
به گفته حاج احمد مردم برای افطار هم ماست ودوغ می خوردند به طوری که بعد از اتمام شالیکاری که به آن در زبان محلی تولکی گفته می شود به محض گفتن الله اکبرتوسط موذن مردم فقط آب می خوردند.
وی افزود: آن سال در زرین شهر فقط دومسجد وجود داشت یکی مسجد جامع و دیگری مسجد حاج ابراهیم.
حاج احمد با انتقاد ازروزه خواری علنی گفت: در قدیم کسی جرئت خوردن روزه در ملا عام را نداشت چون در صورت روزه خواری علنی باید خودش را برای خوردن یک کتک سیر آماده می کردولی امروزه متاسفانه جلوی بعضی از کبابی ها ظهرها از روز های غیر ماه رمضان هم شلوغ تر می شود.
حاج احمد صحبت خود در مورد آداب ورسوم مردم لنجان را این طور ادامه داد که بعد از مدتی یکی از اهالی محل یک رادیو خرید آن شخص برای استفاده مردم آنرا روی پشت بام قرار میداد تا بقیه هم از آن استفاده کنند
او از نماز خواندن دانش آموزان در قدیم هم برایمان گفت: ظهر ها دانش آموزان برای خواندن نماز به صورت گروهی به مسجد می رفتند و نماز می خواندند .
او از لحظات افطار هم به نیکی یاد می کند و می گوید: افطار ها غذای ساده و حاضری و سحری دم پختی می پختند به طوری که عصرها از دود کش هر خانه دود بالا میرفت چون اجاق ها دودی بودند.
این نکته برای حاج احمد مهم است که بگوید :مردم با وجود انجام دادن کارهای سنگین کشاورزی مقید به روزه داری بودند
وی در خصوص برنامه های شب های قدر هم می افزاید: در شب های احیا دعای جوشن کبیر خوانده می شد بعد چراغ ها را جمع می کردند و بقیه مراسم تا سحر ادامه داشت .
حاج احمد آداب روز عید فطر ارهم این طور بیان می کند که در روز عید فطر هم مردم در یک محل جمع می شدند و به اتفاق با پای برهنه به خارج از شهر می رفتند . در بیابان هم با منبری که از گل درست کرده بودند مراسم عید فطر را تا نزدیک ظهر به جا می آوردند و بعد از آن بعضی از افرادی در درکمتر از یک سال گذشته عزیزی را از دست داده بودند برای آنهامراسم یادبودی با عنوان عید می گرفتند. با نگاهی به آداب ورسوم مردم لنجان در ماه مبارک رمضان در زمان های گذشته و حال یک نکته قابل توجه است و آن این است که عشق به معبود در میان آنها موج می زند به امید بهره مندی بیشتر از فیوضات معنوی این ماه.
+ نوشته شده در شنبه ۲۳ شهریور ۱۳۸۷ ساعت ۴:۲۲ ب.ظ توسط محسن سلیمیان
|
شما در این وبلاگ از اخبار و رویدادهای شهرستان لنجان آگاه می شوید.خوشحال خواهم شد اگر نظرات خود را در خصوص موضوعات مختلف مطرح فرمایید.